Zwarte Dame (Black Queen)

De Dame of Koningin is één van de zes verschillende schaakstukken. Je hebt een Witte Koningin en een Zwarte Koningin (Black Queen). Symbool voor de Zwarte Koningin is ♛.

De Witte Dame staat in de beginstelling op het witte veld d1, de Zwarte Dame op het zwarte veld d8. Een geheugensteuntje om te onthouden waar de koning en dame in de beginstelling moeten staan is daarom: dame kiest kleur.

De Koningin heeft de meeste bewegingsvrijheid van alle schaakstukken. Ze het kan zowel diagonaal als horizontaal en verticaal zo ver als gewenst verplaatst worden. Een Dame kan zich dus als een Loper of als een Toren bewegen.

  • Staat de dame aan de rand van het bord, dan bestrijkt ze 21 velden.
  • Staat ze in één van de vier centrumvelden, dan heeft ze het grootste bereik van alle stukken, namelijk 27 velden, ruim 42% van het schaakbord.

De Dame is verreweg het sterkste schaakstuk. Traditioneel wordt aan de Dame een (relatieve) waarde van negen punten toegekend, d.w.z. negen keer zo sterk als een Pion. Dit hangt echter erg af van de stelling. Twee Torens zijn in het algemeen iets sterker dan een Dame, mits ze goed samenwerken en de overige stukken kunnen verdedigen.

De grootste kracht van de Koningin ligt in de aanval (matzetten) en in het eindspel (door haar bewegingsvrijheid). In de opening kan de Dame beter wat achterblijven, omdat de tegenstander anders tempo kan winnen door haar met stukken aan te vallen.

Een offer van de Dame is wellicht een van de spectaculairste offers, juist door haar hoge waarde in het schaakspel, en komt regelmatig voor.

De “Dame” heet in de Indische, Perzische en Arabische versie van het schaakspel (chaturanga) “Farzin”, “grootvizier”, de hoogste functionaris naast de Koning. Dat woord is in de middeleeuwen in Frankrijk verbasterd tot “Vierge”, “de maagd”, “de maagd Maria”. Daaruit is vervolgens de benaming “Dame” voortgekomen. De naam “Farzin” is ook nog bewaard in het woord “Ferz'”, de Russische benaming van de Dame.

Oorsprong van het schaakspel
De oervorm van het schaakspel is duizenden jaren oud, waardoor er niet veel bekend is over het ontstaan en de vroegste geschiedenis. Het woord schaak is afkomstig van het Perzische woord shãh dat koning betekent. Ook het woord mat is Perzisch (maata), dat versteld raken betekent.

De oervorm van het schaakspel is duizenden jaren oud

De oudste herkenbare versie van schaken stamt waarschijnlijk uit het zesde-eeuwse Oost-Perzië, nu Noord-India en staat bekend als chaturanga, maar er zijn aanwijzingen dat dit spel gebaseerd is op een nog oudere variant voor vier personen die elk aan een zijde van het bord zaten. Verschillende versies van chaturanga verspreidden zich oostwaarts naar China en Japan en, in de vorm van Shatranj, westwaarts naar de Arabische wereld om via Italië en Spanje uiteindelijk tijdens de 11e eeuw in heel Europa door te dringen. Waarschijnlijk hebben de Vikingen hier een belangrijke rol in gespeeld, aangezien de oudste Europese vondsten van schaakstukken langs de kusten zijn.

De huidige vorm van het schaakspel ontstond aan het eind van de 15e eeuw in Frankrijk, toen de dame met de huidige machtige mogelijkheden haar intrede deed. Daarom wordt schaken ook wel een koninklijk spel genoemd. Tevoren was de dame of koningin een tamelijk beperkt en zwak stuk. Al halverwege de twintigste eeuw werd geopperd dat het schaakspel mogelijk uit China stamt en recentelijk gaan er weer stemmen op die de oorsprong van het schaakspel daar of in Oezbekistan plaatsen.

Comments are closed.